Meest omvangrijke meta-analyse tot nu toe
Een systematische review en meta-analyse in The Lancet Planetary Health (2025) onderzocht het verband tussen langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging en dementie. [1] De analyse omvatte 32 studies met meer dan 26 miljoen deelnemers uit Noord-Amerika, Europa, Azië en Australië, waarbij blootstelling van een jaar of langer werd geëvalueerd. Dit is de grootste meta-analyse tot nu toe over dit onderwerp en bevatte ook verontreinigende stoffen die eerder nog niet waren meegenomen. Specifiek drie verontreinigende stoffen worden significant geassocieerd met een hoger risico op dementie:
- PM2,5 (fijnstof): een toename van 5 μg/m³ → 8% hoger risico
- Stikstofdioxide (NO2): een toename van 10 μg/m³ → 3% hoger risico
- Zwarte koolstof (PM2,5): 1 μg/m³ → 13% hoger risico
Hoe luchtvervuiling het brein aantast
Luchtverontreiniging bevordert oxidatieve stress en neuro-inflammatie, processen die neurodegeneratie stimuleren. Genetisch onderzoek wijst op de rol van immuun- en ontstekingsmechanismen, waaronder schade door reactieve zuurstofradicalen aan lipiden, eiwitten en DNA, bij Alzheimer en Parkinson. [2,3] Daarentegen verlagen leefstijlfactoren zoals een mediterrane voeding, beweging en een gezond microbioom het risico. [4]
Signalen al op jonge leeftijd
Blootstelling kan al in de jeugd schadelijk zijn: studies bij kinderen en adolescenten tonen verbanden met inflammatie, hersenontwikkeling en mentale gezondheid. Autopsiestudies in sterk vervuilde steden laten neuropathologische veranderingen zien die samenhangen met neurodegeneratieve ziekten al op jonge leeftijd. [5]
Beschermende effecten van antioxidanten
Afgezien van vervuilingsbeheersmaatregelen is het moeilijk de blootstelling aan de lucht die we inademen te verminderen. Een systematische review van klinische trials, gepubliceerd in PLoS One, geeft aan dat antioxidanten-suppletie voordeel kan bieden. [6] Zo blijkt uit deze review dat vis- en olijfolie sommige cardiovasculaire schade door luchtvervuiling kan verminderen via antioxidante en ontstekingsremmende mechanismen. Suppletie van vitamine C en E gaf een wisselend resultaat, met een mogelijk voordeel voor de longfunctie, maar vitamine C alleen bood onvoldoende bescherming. Verschillende andere polyfenolen en antioxidanten, evenals botanische 
middelen zoals Melissa officinalis, zijn voorgesteld om schade te beperken, maar de meeste missen gecontroleerde studies. Gezien de jarenlang durende achteruitgang die leidt tot dementie, zijn adequate lang termijn-controlestudies moeilijk uit te voeren.
Conclusie
Luchtverontreiniging, vooral fijnstof en zwarte koolstof, is een modificeerbare risicofactor voor dementie. Preventieve strategieën via leefstijl, antioxidantrijke voeding en vermindering van vervuiling kunnen mogelijk het risico op neurodegeneratie verlagen.
Referenties
- Best Rogowski CB, Bredell C, Shi Y, et al. Long-term air pollution exposure and incident dementia: a systematic review and meta-analysis. Lancet Planet Health. 2025. DOI: 10.1016/S2542-5196(25)00118-4.
- Heneka MT, van der Flier WM, Jessen F, et al. Neuroinflammation in Alzheimer disease. Nat Rev Immunol. 2025. DOI: 10.1038/s41577-024-01104-7.
- Gogna T, Housden BE, Houldsworth A. Exploring the Role of Reactive Oxygen Species in the Pathogenesis and Pathophysiology of Alzheimer's and Parkinson's Disease and the Efficacy of Antioxidant Treatment. Antioxidants (Basel). 2024. DOI: 10.3390/antiox13091138.
- Ilaghi M, Kafi F, Shafiei M, et al. Dietary supplementations to mitigate the cardiopulmonary effects of air pollution toxicity: A systematic review of clinical trials. PLoS One. 2024. DOI: 10.1371/journal.pone.0304402.
- Sukumaran K, Bottenhorn KL, Rosario MA, et al. Sources and components of fine air pollution exposure and brain morphology in preadolescents. Sci Total Environ. 2025. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.179448.
- Ilaghi M, Kafi F, Shafiei M, et al. Dietary supplementations to mitigate the cardiopulmonary effects of air pollution toxicity: A systematic review of clinical trials. PLoS One. 2024. DOI: 10.1371/journal.pone.0304402.
